Cıvık veya sulu dışkınız olduğunda ishal olarak isimlendirilir. İshal, vücudun sıvı ve elektrolit dengesini bozarak dehidrasyona neden olabilir. Bu rehberde sıvı kaybı, tedavi seçenekleri, beslenme ve doktora başvuru belirtileri ele alınır.
İshal Nedir?
- Tuvalete gitmek, bağırsakların çalışması, kaka yapmak – ne derseniz deyin, dışkı hayatınızın düzenli bir parçasıdır. Bununla birlikte, bazen kaka yapma süreci değişir. Cıvık veya sulu dışkınız olduğunda ishal olarak isimlendirilir. Bu çok yaygın bir durumdur ve genellikle müdahale etmeden çözülür.
- Çok çeşitli nedenlerle olur ve genellikle bir ila üç gün içinde kendi kendine gider. Diyare olduğunuzda, acil olarak tuvalete hızlı bir şekilde koşmanız gerekir ve bu normalden daha sık olur. Ayrıca şişkinlik hissedebilir, karın krampı yaşayabilirsiniz ve bazen bulantı hissedersiniz.
- Çoğu vaka kendi kendine sınırlı olmasına rağmen (sabit bir süre ve sürekli şiddet seviyesi için), bazen ciddi komplikasyonlara yol açar. İshal dehidratasyona (vücudunuz büyük miktarda su kaybettiğinde), elektrolit dengesizliğine (hayati bedensel işlevlerde önemli bir rol oynayan sodyum, potasyum ve magnezyum kaybı) ve böbrek yetmezliğine (böbreklere yeterli kan / sıvı verilmez) neden olur.
- Diyare olduğunuzda dışkı ile birlikte su ve elektrolit kaybedersiniz. Kayıp olanı değiştirmek için bol miktarda sıvı içmeniz gerekir. Dehidrasyon çözülmezse, kötüleşir ve yeterince ele alınmazsa ciddi olur.
Bu rehberde neler var?
İshal Türleri
Aslında diyareyi sınıflandırmanın birkaç farklı yolu vardır.
- Akut ishal: En sık görülen tür, bir ila iki gün süren cıvık sulu dışkı yapmadır. Genellikle birkaç gün sonra kaybolur.
- Kalıcı ishal: Bu tip genellikle birkaç hafta devam eder – iki ila dört hafta.
- Kronik ishal: Dört haftadan fazla süren veya uzun süre düzenli olarak devam eden türe denir. Geçmeyen ishal olarak da isimlendiren vardır.
Aşağıdakiler dahil olmak üzere bazı gruplarda ciddidir:
- Küçük çocuklar.
- İleri yaştaki yetişkinler.
- Tıbbi hastalığı olanlar.
Bu insanların her biri için diyare diğer sağlık sorunlarına neden olur.
Sık sık ishal olma sağlığınıza zarar verebilir mi?
- Genel olarak, diyare kendi kendini sınırlar ve müdahale olmadan düzelir. Tamamen düzelmezse ve sık sık ishal olma söz konusuysa, komplikasyon riski (dehidrasyon, elektrolit dengesizliği, böbrek yetmezliği ve organ hasarı) olur.
- İyileşemeyen veya geçmeyen diyare varsa veya dehidratasyon belirtileri yaşıyorsanız doktorunuza başvurun.
Dehidratasyon belirtileri:
- Koyu renkli idrar ve az miktarda idrar veya idrar üretimi kaybı.
- Hızlı kalp atışı. (Taşikardi)
- Baş ağrısı.
- Kuru cilt.
- Sinirlilik ve karışıklık.
- Hafif baş dönmesi.
- Şiddetli bulantı ve kusma, herhangi bir şeyi ağız yoluyla tolere edememe veya tutamama.
İshal Nedenleri Nelerdir?
Kendi kendine sınırlanan ishalin nedeni genellikle tanımlanmaz. En yaygın neden, bağırsağınızı enfekte eden bir virüstür (“viral gastroenterit”). Enfeksiyon genellikle birkaç gün sürer ve bazen “bağırsak gribi” olarak adlandırılır. Diğer olası nedenleri arasında şunlar vardır:
- Bakteri enfeksiyonu.
- Diğer organizmalar ve önceden oluşturulmuş toksinler tarafından enfeksiyonlar
- Sindirim sistemini bozan yiyecekler yemek.
- Bazı gıdalara karşı alerjiler ve intoleranslar (laktoz intoleransı).
- İlaçlar.
- Radyasyon tedavisi.
- Yiyeceklerin malabsorpsiyonu (zayıf emilim).
Antibiyotikler ishale neden olur mu?
- Antibiyotikler normalde bağırsaklarda bulunan bakteri dengesini değiştirerek C. difficile gibi bazı bakteri türlerinin gelişmesine izin verir. Bu olduğunda, kolonunuz kolite (kolon astarınızın iltihabı) neden olan kötü (patolojik) bakteriler tarafından istila edilebilir.
- Antibiyotikle ilişkili ishal, antibiyotiği alırken veya kısa bir süre sonra başlar. Bu yan etkiyi yaşarsanız, danışmak ve bu yan etkiyi hafifletmek için en iyi seçeneği tartışmak için doktorunuza başvurun.
İshal Belirtileri Nelerdir?
- Karşılaşabileceğiniz belirtiler, hafif veya şiddetli olup olmadığına ve nedenine bağlı olarak değişir. Şiddetli ishal vakaları ile tedavi edilmesi gereken tıbbi bir durum arasında bir bağlantı vardır.
- Diyare olduğunuzda, tüm bu semptomları veya sadece birkaçını yaşayarsınız. Ana semptomu cıvık veya sulu dışkıdır.
Hafif ishalin diğer semptomları şunlardır:
- Karında şişkinlik veya kramplar.
- Bağırsak hareketi için güçlü ve acil bir ihtiyaç.
- Mide bulantısı (mide rahatsızlığı).
Şiddetli ishaliniz varsa, aşağıdaki belirtilerle karşılaşırsınız:
- Ateş.
- Kilo kaybı.
- Dehidrasyon.
- Şiddetli ağrı.
- Kusma.
- Kan.
Şiddetli diyare önemli komplikasyonlara yol açar. Bu belirtilere sahipseniz, doktorunuza başvurun ve tıbbi yardım alın. Endişelenmem gereken bir ishalli dışkı rengi var mı?
- Kaka renginiz (dışkı) değişir. Dışkı rengi, yediğiniz yiyeceğin renginden etkilenir. Genellikle, bu endişelenmeniz gereken bir şey değildir.
- Ancak dışkınızda kırmızı renk (kan) görürseniz veya siyah bir dışkı varsa, bu daha ciddi bir şey olabilir.
Aşağıdaki bağırsak hareketlerinin kaydını tutun:
- Siyah ve katranlıdır.
- İçinde kan veya irin var.
- Yağlı olmayan yemeklere rağmen sürekli yağlı kaka yapma.
- Çok kötü kokulu kaka yapma.
Tanı
Hafif vakaların çoğu için tıbbi tedaviye ihtiyacın yoktur. Bu vakalar kendi kendini sınırlar (sadece belirli bir süre sürer) ve tıbbi müdahale olmadan iyileşir. Hafif ishalin anahtarı destekleyici tedavidir – bol su içmek ve yumuşak bir diyet yemek. Daha ciddi diyare vakaları tıbbi tedavi gerektirir. Bu durumlarda, doktorunuzun isteyebileceği birkaç tanı testi vardır. Bu testler şunları içerir:
- Ayrıntılı bir aile öyküsünün yanı sıra fiziksel ve tıbbi durumları, seyahat geçmişinizi ve sahip olabileceğiniz hasta temaslarını tartışmak.
- Kan, bakteriyel enfeksiyonlar, parazit ve inflamatuar belirteçleri kontrol etmek için toplanan bir dışkı örneğinde dışkı testi yapmak.
- Laktoz veya fruktoz intoleransı ve bakteriyel aşırı büyümeyi kontrol etmek için bir nefes testi yapmak.
- Tiroid bozukluğu, çölyak ve pankreas bozuklukları gibi ishalin tıbbi nedenlerini dışlamak için kan çalışması yapmak.
- Organik anormallikleri (ülserler, enfeksiyonlar, neoplastik süreç) dışlamak için üst ve alt sindirim sisteminizin endoskopik değerlendirmelerini yapmak.
İshal Tedavisi Nasıl Yapılır?
- Çoğu durumda, evde hafif ve komplike olmayan ishali tedavi edebilirsiniz. Böylelikle genellikle çok daha iyi hissedersiniz.
- Bununla birlikte, reçetesiz satılan ilaçlar her zaman çözüm değildir. Diyare bir enfeksiyon veya parazitten kaynaklanıyorsa, tedavi için doktorunuza başvurmanız gerekir. Genel bir kural, ateş veya dışkıda kan varsa, diyare için reçetesiz ilaçlar kullanmak uygun değildir. Bu gibi durumlarda mutlaka doktorunuza başvurun.
- Diyare uzun bir süre (birkaç hafta) sürdüğünde, geçmeyen diyare varlığında, doktorunuz tedavinizi nedene dayandıracaktır.
Bu, aşağıdakiler de dahil olmak üzere birkaç farklı tedavi seçeneğini içerebilir:
- Antibiyotikler:
- Doktorunuz, diyareye neden olan bir enfeksiyonu veya paraziti tedavi etmek için bir antibiyotik veya başka bir ilaç reçete edebilir.
- Belirli durumlarda ishal için ilaç:
- İrritabl bağırsak sendromu (IBS), Crohn hastalığı ve ülseratif kolit, mikroskobik kolit veya bakteriyel aşırı büyüme gibi diğer tıbbi durumların bir işareti olabilir. Nedeni belirlendikten sonra, genellikle kontrol altına alırız.
- Probiyotikler:
- NIDDK, birçok hekim ve meslek kuruluşunun mevcut kanıtları ishalin tedavisi veya önlenmesinde probiyotik kullanımını desteklemek için yeterli görmediğini belirtir. Takviye başlamadan önce hekimle görüşün.
Herhangi bir ilaç almadan ishal tedavisi mümkün müdür? Akut diyare varsa, genellikle herhangi bir ilaca ihtiyaç duymadan bunu tedavi edebilirsiniz.
Beslenme ve sıvı kaybı
Kaybedilen su ve elektrolitleri yerine koymak tedavinin temelidir. ORS, glukoz ve elektrolit içeren ağızdan sıvı desteğidir. İleri yaş, bağışıklık zayıflığı, diyabet veya böbrek hastalığı varsa uygun sıvı türü ve miktarı hekimle görüşülmelidir.
Bulantı varsa sıvıları küçük yudumlarla alın.
İştah geri geldiğinde çoğu kişi normal beslenmesine dönebilir. Uzun süre aç kalmak veya gereksiz ölçüde kısıtlı diyet uygulamak önerilmez.
Probiyotik veya herhangi bir takviye başlamadan önce daima doktorunuzla konuşun.
İshal Tedavisinde Yapılmaması Gerekenler
İshal tedavisinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar olduğu gibi, kaçınılması gereken bazı durumlar da vardır: 1. Kafein ve Alkol Tüketimi
- Kafein ve alkol, bağırsak hareketlerini artırarak hastalığın şiddetini artırabilir. Bu nedenle, bu tür içeceklerden uzak durulmalıdır.
2. Şekerli Gıdalar
- Şekerli yiyecek ve içecekler, bağırsaklarda suyun emilimini azaltarak ishali kötüleştirebilir. Özellikle gazlı içecekler ve tatlılardan kaçınılmalıdır.
3. Süt ve Süt Ürünleri
- Bazı kişiler akut ishal sonrasında laktozu sindirmekte zorlanabilir. Ancak bebeklerde anne sütü veya mama, çocuklarda yaşa uygun beslenme sürdürülür; yetişkinlere yönelik süt kısıtlaması bebeklere aynen uygulanmaz.
4. İshal Durdurucu İlaçların Kontrolsüz Kullanımı
- İshal durdurucu ilaçlar, sadece doktor tavsiyesi ile kullanılmalıdır. Aksi halde, bağırsakların normal fonksiyonlarını bozarak ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Bebeğim veya küçük çocuğumda diyare varsa ne yapmalıyım?
Çocuğunuzda ciddi diyare varsa, doktora başvurun. Küçük çocuklar dehidratasyon riski yetişkinlerden daha yüksektir. Ayrıca çocuğu yetişkin bir vaka gibi tedavi edemezsiniz. Reçetesiz ishal ilaçları küçük çocuklarda tehlikeli olur ve çocuklarda tüm diyare tedavileri çocuk hastalıkları uzmanları tarafından yönlendirilmelidir. Doktorunuz bunu yapmanın en iyi yolunu belirlemenize yardımcı olacaktır, ancak seçenekler genellikle şunları içerir:
- Anne sütü.
- Bebek maması.
- Ağızdan rehidrasyon solüsyonu (ORS), sıvı ve elektrolit desteği için kullanılabilir. Bebeklere ORS vermeden önce hekime danışılmalıdır; uygun sıvı desteği hekimle planlanır.
Çocuğunuza yeni bir sıvı veya herhangi bir tür tedavi vermeden önce daima doktorunuza danışın. Çocuğunuzun diyaresi hakkında herhangi bir sorunuz veya endişeniz varsa, doktorunuza başvurmaktan çekinmeyin. Diyarenin neden olduğu rektal bölgede rahatsızlığı nasıl giderebilirim? Diyare genellikle tuvalete sık sık gitmek anlamına gelir. Bu, aşağıdaki gibi rahatsızlıklara neden olur:
- Makatta kaşıntı.
- Makatta yanma / ağrı.
- Bağırsak hareketleri sırasında ağrı.
Bu rahatsızlıklardan herhangi birini yaşıyorsanız, yardımcı olmak için yapabileceğiniz birkaç şey vardır:
- Küvette ılık suda oturmak.
- Küvet veya duştan çıktıktan sonra rektal bölgenizi temiz yumuşak bir havluyla kurulayın. Alanı kuru ovalamayın, çünkü bu sadece tahrişi daha da kötüleştirir.
İshal Nasıl Önlenir?
Aşağıdakiler de dahil olmak üzere diyare şansınızı azaltmanın birkaç yolu vardır:
- İyi hijyen alışkanlıklarına sahip olarak enfeksiyonlardan kaçınmak:
- Tuvaleti kullandıktan sonra, yemek pişirmede ve yemekten sonra ellerinizi sabun ve su ile yıkamak, önlemenin önemli bir yoludur. Ellerinizi iyice yıkamak sizi ve etrafınızdakileri sağlıklı tutmanıza yardımcı olur.
- Aşılarınızı yaptırmak:
- İshal nedenlerinden biri olan Rotavirüs, rotavirüs aşısı ile önlenir. Bu, bebeklere yaşamın ilk yılında birkaç aşamada verilir.
- Yiyecekleri doğru bir şekilde saklamak:
- Yiyeceklerinizi doğru sıcaklıklarda saklayarak, bozulan yiyecekleri yememek, önerilen sıcaklığa kadar yemek pişirmek ve tüm yiyecekleri güvenli bir şekilde saklamak gibi önlemlerle ishali önleyebilirsiniz.
- Seyahat ederken ne içtiğinize dikkat etmek:
- Su veya uygun olmayan diğer içecekleri içtiğinizde turist diyaresi olabilirsiniz. Bunun gelişmekte olan ülkelerde olması muhtemeldir.
İshalden kaçınmak için takip etmeniz gereken birkaç ipucu vardır:
- Ne içtiğinize dikkat edin.
- Musluk suyu içmeyin,
- Buz küpleri kullanmayın,
- Dişlerinizi musluk suyu ile fırçalamayın,
- Pastörize edilmemiş süt, süt ürünleri veya pastörize edilmemiş meyve suları tüketmeyin.
- Sokak satıcılarından yerel yiyecekleri denerken, çiğ veya az pişmiş etleri (ve kabuklu deniz hayvanlarını) yanı sıra çiğ meyve ve sebzeleri yerken de dikkatli olmalısınız.
- Şüphe duyduğunuzda, şişelenmiş su veya önce kaynatılmış bir şey (kahve veya çay) için.
Diyare Tehlikeli Mi?
- Diyare çok yaygındır, ancak bu tehlikeli olamayacağı anlamına gelmez. Aşırı diyare vakalarında, çok susuz hale gelir ve bu ciddi komplikasyonlara yol açar.
- Dehidrasyon, diyarenin en tehlikeli yan etkilerinden biridir. Çok küçük yaşlarda (bebekler ve küçük çocuklar) ve çok yaşlılarda bunun ciddi sonuçları olur. Diyare olduğunda elektrolitlerle bol miktarda sıvı içmek önemlidir. Bu, vücudunuzun diyare ile kaybedilen sıvı ve elektrolitleri değiştirmesini sağlar.
- Dünyanın bazı bölgelerinde, diyare dehidratasyon ve elektrolit kaybı nedeniyle hayatı tehdit eden bir durumdur.
Ne zaman doktora başvurmalı?
- Sıvı içemiyor veya içtiğiniz sıvıyı kusuyorsanız, dışkıda kan varsa ya da sıvı desteğine rağmen susuzluk belirtileri sürüyorsa gecikmeden tıbbi yardım alın.
- Bebek beslenmeyi bırakmışsa, bezleri daha az ıslanıyorsa veya 12 aydan küçük bir bebek için endişeniz varsa beklemeden sağlık kuruluşuyla görüşün.
- Ani ve şiddetli karın ağrısı, belirgin bilinç bulanıklığı veya olağan biçimde yanıt vermeme varsa acil yardım isteyin.
- İshal yedi günü, kusma iki günü aşarsa sağlık kuruluşuyla görüşün; yukarıdaki uyarı bulgularında bu süreleri beklemeyin.
- Reçetesiz ishal ilacı kullanırken ishal kötüleşirse veya iki günden uzun sürerse hekime başvurun; genel yedi günlük süreyi beklemeyin.
Ek okuma
- World Health Organization (WHO). Diarrhoeal Disease Fact Sheet. Geneva: WHO, 2021.
- Mayo Clinic. Diarrhea: Causes, Symptoms, and Treatment. Rochester, MN: Mayo Clinic, 2022.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Diarrhea: Common Illness, Global Killer. Atlanta, GA: CDC, 2021.
- Harvard Health Publishing. Diarrhea: Why it Happens and How to Treat It. Cambridge, MA: Harvard Medical School, 2020.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Treatment for Diarrhea. Bethesda, MD: National Institutes of Health, 2019.
- Google Scholar
- PubMed
- NIDDK — İshal tedavisi
- NIDDK — İshalde beslenme
- NHS — İshal ve kusma
Aynı konu bağlamında Gastroenteroloji ve Sindirim Sistemi ana rehberi başlıkları benzer sorulara daha ayrıntılı bakar.
İlgili Okumalar
Yayın bilgileri
- Tarih bilgisi
- Yayın tarihi:
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Tıbbi içerik sınırlarını okuyun.