Non-HDL kolesterol, total kolesterolden HDL kolesterolün çıkarılmasıyla hesaplanır. LDL kolesterolü de kapsayan bu değer, kalp ve damar hastalığı riskini değerlendirirken lipid profilinin daha geniş bir bölümünü görmeye yardımcı olur. Sonucun önemi yalnızca rakamına bağlı değildir: yaş, tansiyon, sigara kullanımı, diyabet ve mevcut kalp-damar hastalıkları da değerlendirmeye katılır.
Non-HDL kolesterol nasıl hesaplanır?
Non-HDL kolesterol = Total kolesterol − HDL kolesterol
Örneğin aynı raporda total kolesterol 220 mg/dL, HDL kolesterol 50 mg/dL ise non-HDL kolesterol 170 mg/dL olur. Bu örnek yalnızca hesaplamayı gösterir; 170 mg/dL’nin sizin için uygun bir hedef olduğunu veya tek başına belirli bir tedavi gerektiğini söylemez.
Çıkarma işleminde iki değerin birimi aynı olmalıdır. mg/dL ile mmol/L değerlerini doğrudan birbirinden çıkarmayın. Raporda non-HDL ayrı bir satırda bulunmuyorsa total ve HDL sonuçlarıyla hesaplanan değeri hekim görüşmesinde sorabilirsiniz.
LDL ile farkı nedir?
LDL, lipid profilindeki kolesterol türlerinden biridir. Non-HDL ise HDL dışında kalan kolesterolün toplamını ifade eder; bunun önemli bir bölümünü LDL oluşturur. Dolayısıyla LDL ve non-HDL aynı kavram değildir. İki sonucu yan yana değerlendirmek, yalnızca total kolesterole bakıldığında gözden kaçabilecek dağılımı anlamaya yardım eder.
Trigliserid de lipid profilinde yer alan farklı bir kan yağıdır. Non-HDL hesabı total kolesterol ile HDL üzerinden yapılır; trigliserid değeri bu çıkarma işlemine eklenmez. Trigliserid sonucunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Herkes için tek bir hedef var mı?
Herkes için aynı hedefi kullanmak doğru değildir. Yaşınız, mevcut hastalıklarınız ve kalp-damar hastalığı riskiniz uygun hedefi etkiler. Laboratuvardaki işaretli sonuç veya internette gördüğünüz genel bir sınır, kişisel tedavi hedefinizle aynı olmayabilir.
Özellikle daha önce kalp krizi veya inme geçirmiş olmak ile henüz kalp-damar hastalığı olmayan bir kişinin korunma planı farklı değerlendirilir. Yüksek tansiyon, sigara kullanımı ve diyabet gibi diğer riskler de kararın parçasıdır. Bu yüzden “Bu sayı benim için ne ifade ediyor?” sorusunu, diğer risk bilgilerinizle birlikte sormak daha yararlıdır.
Lipid raporundaki satırlar nasıl okunmalı?
| Rapordaki değer | Neyi ifade eder? |
|---|---|
| Total kolesterol | Kandaki toplam kolesterol miktarıdır. |
| HDL kolesterol | Genellikle “iyi kolesterol” olarak adlandırılan bölümün ölçümüdür. |
| LDL kolesterol | Damar duvarında kolesterol birikimiyle ilişkili olan başlıca bölümdür. |
| Non-HDL kolesterol | Total kolesterolün HDL dışında kalan kısmıdır. |
| Trigliserid | Kolesterolden farklı bir kan yağıdır; lipid profilinin ayrı bir bileşenidir. |
Hekim görüşmesine raporun tamamını götürün. Total, HDL, LDL, non-HDL ve trigliserid sonuçlarını; ölçüm tarihini ve birimlerini birlikte kaydedin. Eski raporlarınız da varsa aynı satırları karşılaştırmaya hazır bulundurun. Yalnızca kırmızı işaretli değeri aktarmak, lipid profilinin diğer bölümlerini dışarıda bırakabilir.
Test için mutlaka aç olmak gerekir mi?
Kolesterol değerlendirmesinde açlık gereksinimi, istenen testlere ve değerlendirme amacına göre değişebilir. Lipid profili için hekiminiz açlık isteyebilir. Kan vermeden önce size verilen hazırlık talimatına uyun; raporu paylaşırken örneğin aç mı tok mu verildiğini de belirtin.
Sonuç yüksekse sonraki adım nedir?
Önce hekimle sonuçların tamamı, mevcut hastalıklarınız ve kullandığınız ilaçlar değerlendirilir. Beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite ve ailede kolesterol veya kalp-damar hastalığı öyküsü de görüşmede önemlidir. Kontrol testinin zamanı kişisel risk ve takip planına göre belirlenir.
Kolesterol yönetiminde beslenme düzenlemesi, uygun fiziksel aktivite, sağlıklı kilo ve sigaradan uzak durma gibi adımlar yer alabilir. Bazı kişilerde ilaç tedavisi de gerekir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu, olası yararlar ve yan etkiler hekimle birlikte konuşulur; tek bir non-HDL sonucundan ilaç veya doz seçimi yapılamaz.
Randevuda şu soruların yanıtını not edebilirsiniz:
- Benim non-HDL ve LDL hedefim hangi risk bilgilerime göre belirlenecek?
- Mevcut beslenme ve hareket düzenimde hangi değişiklikleri önceliklendirmeliyim?
- Kontrol lipid profili ne zaman istenecek ve test için nasıl hazırlanmalıyım?
- İlaç önerilirse beklenen yararları, olası yan etkileri ve takip planı nedir?
Şikâyet olmaması sonucu önemsiz yapar mı?
Hayır. LDL kolesterol yüksekliği çoğunlukla belirti vermez ve rutin bir kan testinde fark edilebilir. Bu nedenle kendinizi iyi hissetmeniz, kolesterol değerlendirmesini gereksiz yapmaz. Öte yandan bir lipid sonucu, tek başına yaşadığınız göğüs ağrısının nedenini açıklayan bir test değildir.
Hangi belirtilerde kontrol randevusu beklenmemeli?
Göğüste sıkışma veya baskı, kola ya da çeneye yayılan göğüs ağrısı veya ciddi nefes alma güçlüğü varsa acil tıbbi yardım alın. Ani yüz kayması, tek taraflı kol güçsüzlüğü veya konuşma bozulması da acil değerlendirme gerektirir; belirtiler kısa sürede geçse bile beklemeyin.
Bu uyarılar kolesterol raporundaki sayıya göre ertelenmez. İçerik, kişisel risk değerlendirmesi veya tedavi planının yerine geçmez.
İlgili Okumalar
Kaynaklar
- NHS — High cholesterol: Cholesterol levels
- HEART UK — Understand your cholesterol test results
- NHLBI — Blood Cholesterol: Diagnosis
- NHLBI — Blood Cholesterol: Treatment
- NHLBI — Blood Cholesterol: Symptoms
- NHS — Heart attack
- NHS — Symptoms of a stroke
Yayın bilgileri
- Tarih bilgisi
- Yayın tarihi:
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Tıbbi içerik sınırlarını okuyun.