Gluten Hassasiyeti Şüphesinde Ne Yapılmalı?

Gluten hassasiyeti şüphesinde ilk adım, belirtilerin çölyak hastalığı, buğday alerjisi veya çölyak dışı gluten duyarlılığıyla ilişkisini değerlendirmektir. Bunlar aynı durum değildir. Çölyak, glutenle tetiklenen ve ince bağırsağa zarar verebilen bağışıklık ilişkili bir hastalıktır; yalnız ekmek sonrası rahatsızlık yaşamak çölyak tanısı koydurmaz.

Test yapılmadan gluteni bırakmalı mıyım?

Çölyak incelemesi planlanıyorsa, gelişigüzel glutensiz diyete başlamayın. Glutenin önceden kesilmesi, kan testlerinin ve sonraki incelemelerin doğruluğunu etkileyebilir. NHS, tanı sürecinde gluten içeren beslenmenin sürdürülmesini ve uzman tanıyı doğrulamadan glutensiz diyete başlanmamasını önerir. Önceden gluteni azalttıysanız bunu görüşmede mutlaka belirtin; incelemenin nasıl yapılacağına hekimle karar verin.

Hangi yakınmalar çölyak incelemesini düşündürür?

Uzun süren ve açıklanamayan bağırsak yakınmaları, istemsiz kilo kaybı, belirgin yorgunluk veya açıklanamayan demir, B12 ya da folat eksikliği değerlendirme nedeni olabilir. Birinci derece akrabada çölyak bulunması da önemlidir. Bu bulgular hastalığı kesinleştirmez; hangi incelemenin gerekli olduğunu belirtiler ve kişisel öykü belirler. Herkese aynı geniş test listesi gerekmez.

Kan testi ve biyopsi neyi gösterir?

Tanıda çölyakla ilişkili antikorların araştırıldığı kan testleri ve gerektiğinde ince bağırsak biyopsisi kullanılır. Hekim, belirtileriniz ve diğer bulgularınızla birlikte sonuçları yorumlar. Gluten tüketiminin azaltılmış olması bu değerlendirmeyi etkileyebilir. Yakınmaların yalnız beslenme günlüğüne veya tek bir belirtiye dayanarak çölyak diye adlandırılması, benzer sorunların ayrımını sağlamaz.

Genetik incelemeler bazı belirsiz durumlarda yardımcı olabilir. Çölyakla ilişkili genlerin bulunması tek başına hastalığı kanıtlamaz; bu genleri taşıyan herkes çölyak değildir. İlgili genlerin bulunmaması ise çölyak olasılığını çok azaltabilir. Sonucu kendi başınıza gluteni ömür boyu bırakma kararı için kullanmayın; neden istendiğiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Test negatifse şikâyetler önemsiz mi?

Hayır. Çölyak kan testleri negatif olsa da belirtiler sürüyorsa uzman değerlendirmesi gerekebilir. Negatif sonuç, bütün sindirim yakınmalarının nedenini açıklamaz. Test sırasında nasıl beslendiğinizi ve önceden yapılan incelemeleri görüşmede paylaşın; gerektiğinde sonraki değerlendirme planı oluşturulur. Yeni bir kısıtlama listesi başlatmak yerine, devam eden yakınmaların nedenini netleştirmek önemlidir.

Gluten duyarlılığı ve buğday alerjisi farklı mı?

Çölyak dışı gluten duyarlılığında benzer yakınmalar görülebilse de çölyaktaki bağırsak hasarı aynı biçimde söz konusu değildir. Buğday alerjisi ise bağışıklık sistemiyle ilişkili ayrı bir durumdur ve solunum belirtileri yapabilir. Bu nedenle “gluten hassasiyeti” ifadesi tek bir hastalığın adı gibi kullanılmamalı; değerlendirme, hangi durumun bulunduğunu ayırmalıdır.

Besin sonrası ani dudak, dil veya boğaz şişmesi ya da nefes güçlüğü gelişirse acil yardım alın. Böyle bir tabloyu diyet denemesiyle açıklamaya çalışmayın. Alerji olasılığında kendi kendinize besini yeniden denemek yerine tıbbi değerlendirme gerekir.

İlgili Okumalar

• Diyet ve Beslenme Rehberi
• Vitaminler, Mineraller ve Sağlık Takviyeleri Rehberi
• Laboratuvar Testleri ve Tahlil Rehberi
• Laktoz Hassasiyetinde Beslenme Nasıl Olmalı?

Kaynaklar

• NIDDK — Çölyak ve gluten
• NHS — Çölyak incelemesi
• NIDDK — Çölyak tanısı
• NHS — Laktoz intoleransı