Askariazis Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Askariazis, Ascaris adı verilen yuvarlak solucanların yol açtığı bir parazit enfeksiyonudur. En sık, toprakta olgunlaşmış yumurtalar kirli ellerle, yiyecekle veya suyla ağızdan alındığında bulaşır. Bazı kişilerde belirti görülmez. Bağırsak yakınması ya da dışkıda solucana benzeyen bir yapı varsa tanıyı netleştirmek için sağlık kuruluşuna başvurun.

Şiddetli karın ağrısına tekrarlayan kusma, artan karın şişliği veya gaz ya da dışkı çıkaramama eşlik ediyorsa acile başvurun. Bunlar bağırsak tıkanıklığı belirtisi olabilir. Karnın sağ üst kısmındaki ağrıya ateş ya da gözlerde veya ciltte sararma eşlik ediyorsa gecikmeden değerlendirme gerekir. Bu durumlarda dışkı testi sonucunu beklemeyin. Çocuklarda başvuru belirtileri için çocuklarda bağırsak tıkanıklığı rehberine bakabilirsiniz.

Genel durumunuz iyiyse ve yalnızca dışkıda solucana benzeyen bir yapı fark ettiyseniz aile hekiminizle, çocuk içinse çocuk hekimiyle görüşün. Kuruluşa örneğin nasıl getirileceğini sorun. Şekline veya rengine bakarak parazitin türüne karar vermek tedaviyi yanlış yönlendirebilir. Acil belirtiler varsa örnek almak için evde beklemeyin.

Randevuda yakınmaların ne zaman başladığını, son aylarda bulunduğunuz yerleri ve olası kirli su ya da toprak temasını anlatın. Daha önce bir parazit ilacı aldıysanız ilacın adını ve ne zaman aldığınızı söyleyin. Tedavi planlanacaksa gebelik olasılığı veya emzirme durumunu, çocuklarda da yaş ve kiloyu sağlık ekibiyle paylaşın.

Askariazis Nedir?

Yutulan yumurtalardan bağırsakta larvalar çıkar. Bunlar dolaşımla akciğerlere ulaşır, solunum yollarından boğaza ilerler ve yeniden yutulur. Ardından ince bağırsakta yetişkin solucana dönüşürler. Akciğerlerden geçiş sırasında öksürük olabilir. Bağırsak döneminde ise bazı kişiler yalnız hafif karın ağrısı veya rahatsızlık hisseder.

Karın ağrısı ya da öksürük tek başına askariazisi göstermez. Bağırsakta çok sayıda solucan birikirse, özellikle çocuklarda tıkanıklık ve büyümede yavaşlama görülebilir. Yetişkin solucanın safra yollarına ilerlemesi de tıkanıklığa yol açabilir. Hekimin isteyeceği incelemeyi, şikâyetin zamanı ve hangi organın etkilendiği belirler.

Dışkı testi nasıl yorumlanır?

Bağırsaktaki askariazisi saptamak için dışkı örneğinde mikroskopla parazit yumurtası aranır. Yutulan yumurtalardan gelişen dişi solucanın yeniden yumurta üretmesi yaklaşık iki ila üç ay sürer. Bu nedenle larvaların göç ettiği erken dönemde dışkı incelemesi negatif çıkabilir. Şüphe devam ediyorsa hekim, temas öyküsünü ve yakınmaların başlangıcını değerlendirip sonraki incelemenin ne olacağına karar verir.

Dışkı örneği istenirse hangi kabı kullanacağınızı ve örneği ne zaman teslim edeceğinizi laboratuvara sorun. Örneğe idrar, klozet suyu veya başka bir madde karışmamasına dikkat edin. Hekim gerek görürse, ilk sonuç negatif olduğunda başka bir gün alınan örneği de inceletebilir. Daha önce kullandığınız ilaçları bildirmeniz, örnek alım zamanını belirlemeye yardımcı olabilir.

Kan sayımında eozinofil denen hücrelerin artması, başka nedenlerle de görülebilen bir bulgudur. Bu sonuç tek başına askariazis tanısı koydurmaz. Karın ağrısına sarılık eklendiğinde ise hekim safra yollarını ultrasonla değerlendirebilir. Tıkanıklık şüphesinde öncelik, beklemeden hastanede değerlendirilmek ve tıkanıklığın nedenini belirlemektir.

Askariazis tedavisi nasıl planlanır?

Bağırsaktaki askariazis, hekim tarafından seçilen parazit ilaçlarıyla tedavi edilebilir. Albendazol ve mebendazol seçenekler arasındadır. Küçük çocuklarda ilacın güvenliği, yaş ve gerektiğinde kilo değerlendirilir. Evde bulunan bir ilacı, daha önce bir yetişkine verilmiş dozu ya da başka bir çocuğun reçetesini kullanmayın.

Gebelikte tedavi kararı, gebelik haftası, enfeksiyonun ağırlığı ve tedavinin olası yarar ve risklerine göre verilir. Bazı bölgelerde Dünya Sağlık Örgütünün belirli koşullarla önerdiği toplu koruyucu uygulamalar halk sağlığı programlarıdır. Gebelikte askariazis şüphesi varsa kişiye uygun tedaviyi gebelik takibini yapan hekim ve ilgili sağlık ekibi belirler.

Bağırsak veya safra yolu tıkanıklığı şüphesinde ilaçla evde beklemek yerine acile başvurun. Bu durumda hastane ekibi tıkanıklığı ve genel durumu değerlendirir, gerekirse girişim planlar. Tedavi sonrasında yakınmalar sürerse kendiliğinizden ikinci doz almayın. İlk değerlendirmeyi yapan ekiple görüşüp kontrol gerekip gerekmediğini öğrenin.

Yeniden bulaşma nasıl azaltılır?

Dışkıyla çevreye çıkan yumurtalar bulaştırıcı hâle gelmeden önce dış ortamda olgunlaşır. Bulaşma, olgunlaşmış yumurtaların ağızdan alınmasıyla gerçekleşir. Aynı evde yaşayan biri tanı aldıysa ortak su, yiyecek veya toprak temasını sağlık ekibine anlatın. Evdeki herkese aynı ilacı vermek yerine kimin değerlendirmeye ihtiyacı olduğunu sorun.

• Tuvalet sonrasında ve yemek hazırlamadan önce ellerinizi sabun ve suyla yıkayın. Toprakla oynayan çocukların yemek öncesi ellerini yıkamasına yardımcı olun.
• Sebze ve meyveyi güvenli suyla yıkayın. Gerektiğinde soyun veya pişirin. Güvenli içme suyu kullanın.
• İnsan dışkısının toprağı ve suyu kirletmesini önleyen tuvalet ve atık yönetimi uygulamalarını destekleyin. Tedaviden sonra da el ve gıda hijyenini sürdürün.

Kaynaklar

• CDC – Askariazis belirtileri, tanısı ve korunma
• CDC DPDx – Ascaris yaşam döngüsü ve dışkı incelemesi
• CDC DPDx – Dışkı örneğinin alınması ve teslimi
• CDC Yellow Book – Erken negatif test ve eozinofili
• CDC – Tedavi, çocuklar ve gebelikte ilaç değerlendirmesi
• Dünya Sağlık Örgütü – Gebelikte toplu koruyucu uygulamalar
• Dünya Sağlık Örgütü – Toprakla bulaşan bağırsak parazitleri
• MedlinePlus – Bağırsak tıkanıklığı belirtileri
• AHRQ – Safra yolu tıkanıklığı ve enfeksiyonu bulguları