Isı yanığında önce güvenliği sağlayın, yanma kaynağından uzaklaşın ve yanık bölgesini serin akan suyla 20 dakika soğutun. Ciddi yaralanmada acil yardımı geciktirmeyin. Yanığı soğuturken kişinin yanmamış bölgelerini sıcak ve kuru tutun.
Isı yanığı ve haşlanmada ilk yapılacaklar
- Sıcak cisim veya sıvıyla teması sonlandırın; ilk yardıma hemen başlayın.
- Yanık bölgesini mümkün olduğunca erken, 20 dakika serin akan su altında tutun. Buz gibi su kullanmayın. İlk üç saat içinde başlanan soğutma da yararlı olabilir.
- Yakındaki takı ve giysileri çıkarın; cilde yapışmış bir şeyi çekip koparmayın.
- Soğutma sonrasında yanığı koruyun. Streç film kullanılacaksa bölgenin üzerine gevşekçe serin; kol veya bacağın çevresine dolamayın.
İlk anda yanığa krem, yağ veya tereyağı sürmeyin. Kabarcıkları patlatmayın; yapışkan yara bandı kullanmayın. Hastanede daha sonra önerilen pansuman veya ilaç, ilk andaki soğutmanın yerine geçmez.
Örtüyü nasıl seçmeli?
Hafif, gevşek ve yapışmayan temiz bir örtü kullanılabilir. Streç filmi yüze uygulamayın. Örtme işlemi sırasında yaranın üzerine baskı yapmayın ve cildi sıkıştırmayın. Yapışmış giysiyi çıkarmaya veya kabarcığı açmaya çalışmak yarayı büyütebilir.
Yanığı soğuturken kişiyi üşütmeyin
Serin suyu yanık bölgesine yöneltin; vücudun kalanını kuru ve sıcak tutun. Özellikle geniş yanıklarda ısı kaybı önemlidir. Alev varsa güvenli biçimde yanmayı durdurmak gerekir; kişinin koşması yerine durması, yere yatması, yüzünü koruyup yuvarlanması alevi söndürmeye yardımcı olabilir. Yardım eden kişi de tehlikeye girmemelidir.
Ne zaman acil yardım gerekir?
Çok geniş veya derin yanıkta; yüz, genital bölge veya kalça yanığında; kimyasal ya da elektrik kaynaklı yaralanmada acil değerlendirme gerekir. Türkiye’de acil yardım için 112’yi arayın.
Çocuğun elleri, ayakları veya yüzü etkilendiyse, kabarcık oluştuysa ya da deri beyaz, kahverengi veya siyah görünüyorsa hızlı tıbbi değerlendirme alın. Derin bir yanıkta az ağrı olması güven vermez. Yanığın derecesini evde kesinleştirmeye çalışarak yardımı geciktirmeyin; görünüm tek başına ciddiyeti göstermeyebilir.
Elektrik yanığında önce ortam güvenliği
Kişi elektrik kaynağıyla temas halindeyken ona dokunmayın. Kaynağı yalnız güvenle yapabiliyorsanız kapatın. Enerjiyi güvenle kesemiyorsanız kendinizi tehlikeye atmayın; uzak durup 112’den yardım isteyin.
Temasın kesildiğinden emin olduktan sonra kişinin durumunu değerlendirin ve yaralanmalar için yardım alın. Elektrik akımı yanığa ve kalp durmasına yol açabilir. Tepkisiz veya normal nefes almayan kişide 112 görevlisinin acil yönlendirmelerini izleyin. Yanık bakımı için yardım çağrısını ertelemeyin.
Kimyasal yanığı ısı yanığıyla karıştırmayın
Kimyasal cilde veya göze geldiyse hemen 112’den yardım isteyin. Mümkünse eldivenle kendinizi koruyun, kirlenmiş giysiyi dikkatle çıkarın; ciltteki kuru kimyasalı dikkatle uzaklaştırın. Etkilenen bölgeyi bol serin veya ılık akan suyla yıkayın. Kimyasal yanıklarda yıkama ısı yanığından daha uzun sürebilir; NHS yaklaşık bir saat önerir. Acil ekibin maddeye özel yönlendirmesini izleyin.
Başka kimyasal veya krem eklemeyin. Kimyasal yanık hastanede değerlendirilmelidir. Ayrı kimyasal yanıklar rehberi bu konuyu tamamlar; acil yardımın yerine geçmez.
İlk yardımdan sonraki bakım
Çocukta yanık kötüleşiyorsa veya ağrı evde kontrol edilemiyorsa yeniden değerlendirme alın. Ateş, kötü koku, çevrede artan kızarıklık/sıcaklık, akıntıda artış veya beslenememe de başvuru nedenidir. Pansumanın nasıl korunacağını ve kontrol zamanını tedavi ekibinden öğrenin. İyileşme ve iz durumu ilk bakışta kesin öngörülemez.
Yardım ekibine hangi bilgileri iletmeli?
Olayın ne zaman olduğunu, ısı/elektrik/kimyasal kaynağını, etkilenen bölgeyi ve şimdiye kadar ne yaptığınızı anlatın. Kaynak güvenli değilse yaklaşmayın. Yanığın görüntüsünden tek başına kesin iyileşme süresi veya iz sonucu çıkarmayın.
Arşivdeki yılan sokmasında ilk yardım ayrı bir acil durum konusudur; buradaki yanık adımlarıyla aynı yaklaşım sanılmamalıdır.

Kaynaklar
- NHS: Isı yanığı ve haşlanma
- NHS: Asit ve kimyasal yanıkları
- St John Ambulance: Elektrik çarpması
- Sydney Children’s Hospitals Network: Çocuklarda yanık
- NSW Agency for Clinical Innovation: Yanıkta ilk yardım
- Healthdirect: Yanık ve haşlanmada ilk yardım
Yayın bilgileri
- Tarih bilgisi
- Yayın tarihi:
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Tıbbi içerik sınırlarını okuyun.
