Takıntılı Düşünceler Nasıl Değerlendirilir?

Takıntılı düşüncelerle ilgili deneyimleri zorlanılan ortamlar, uyku ve ilişkilerle birlikte görüşmede paylaşmak için takip notları.

Takıntılı düşünceler, yalnızca akla gelen konunun içeriğiyle değerlendirilmez. Düşüncelerin tekrarlaması, yarattığı sıkıntı, bunlara karşı yapılan davranışlar ve günlük yaşamdan aldığı zaman birlikte ele alınır. İş, okul veya ilişkiler etkileniyorsa profesyonel değerlendirme önemlidir. (NIMH: OKB hakkında)

Bu rehber, yaşadığınız düşünce ve davranışları anlamlandırmanıza ve bir uzmanla görüşmeye hazırlanmanıza yardımcı olur. Kişiye özel tanı veya tedavi planı sunmaz.

Her tekrarlayan düşünce OKB midir?

Hayır. Bazen bir konuyu yeniden düşünmek veya kapıyı kontrol etmek, tek başına obsesif kompulsif bozukluk (OKB) anlamına gelmez. Düşünce ve davranışların kontrol edilmesindeki güçlük, belirgin sıkıntı ve yaşamı aksatması önem taşır. (NIMH: belirtilerin değerlendirilmesi)

Düşünce ile yapılan davranış arasındaki döngü

Obsesyon, tekrar tekrar gelen, istenmeyen ve rahatsız edici bir düşünce, zihinsel görüntü veya dürtüdür. Kompulsiyon ise oluşan sıkıntıyı azaltmak için yapılması gerektiği hissedilen tekrarlayıcı davranış ya da zihinsel eylemdir. Rahatlama geçici olabilir; düşünce ve kaygı geri geldiğinde döngü yeniden başlayabilir.

  • Kirlenme korkusunun ardından tekrar tekrar yıkama veya temizleme.
  • Bir şeyin açık kalmış olabileceği düşüncesiyle aynı yeri defalarca kontrol etme.
  • Kaygıyı gidermek için sürekli başkalarından güvence isteme.
  • Dışarıdan görünmese de zihinde sözcükleri tekrarlama veya düşünceyi başka bir düşünceyle etkisizleştirmeye çalışma.

Bu örnekler bir kontrol listesiyle kendinize tanı koymanız için verilmemiştir. Önemli olan, kendi düşünce–sıkıntı–tepki örüntünüzü değerlendirmede anlatabilmenizdir. (NHS: OKB belirtileri)

Değerlendirmede hangi sorular sorulur?

NIMH, belirtilerin başka ruhsal veya bedensel durumlarla karışabileceğini ve sağlık öyküsüyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. Görüşmede şu konuları kendi örneklerinizle anlatabilirsiniz:

  • Düşünce ne zamandır var ve hangi durumlarda tekrar ediyor?
  • Geldiğinde ne yapma ihtiyacı hissediyorsunuz; kontrol, kaçınma veya zihinsel tekrar var mı?
  • Bu süreç günlük yaşamdan ne kadar zaman alıyor ve hangi işleri aksatıyor?
  • Eşlik eden kaygı veya çökkünlük, daha önce alınan destek ve kullanılan ilaçlar var mı?

Bu soruların yanıtı, bir internet testi sonucundan daha geniş bir değerlendirme gerektirir. Tanı ve destek planı için bir sağlık profesyoneliyle görüşülmelidir. (NIMH: tanı ve değerlendirme)

Destek istemeyi ne zaman düşünmeli?

Düşünceler ve tekrarlar günlük işlerinizi aksatıyorsa, bir sağlık profesyoneliyle görüşmek için daha ağırlaşmalarını beklemeyin. Aile hekiminizle başlayabilir veya ruh sağlığı değerlendirmesi isteyebilirsiniz. Utandığınız için anlatmakta zorlandığınız konuları kısa notlarla paylaşmak da görüşmeye başlamak için bir yol olabilir. (NHS: yardım alma)

Yakınınıza destek oluyorsanız onu suçlamadan dinleyin, endişenizi paylaşın ve profesyonel yardım almasını kolaylaştırın. Görüşmeye eşlik edip etmemenizi kendisine sorabilirsiniz. (NHS: yakınlara destek)

Profesyonel destek neleri içerebilir?

OKB için kullanılan yaklaşımlardan biri, maruz bırakma ve tepki önlemeyi içeren bilişsel davranışçı terapidir (BDT). Amaç, terapistle planlanan adımlar içinde korkulan düşünce veya durumla karşılaşıldığında kompulsiyonla sıkıntıyı gidermeye çalışmadan ilerlemeyi öğrenmektir. Bu, internetten alınan bir listeyi zorlayarak uygulamak şeklinde düşünülmemelidir.

Belirtilerin etkisine göre psikoterapi, ilaç veya birlikte destek gündeme gelebilir. Uygun seçenek, beklenen yarar ve riskler uzmanla konuşulmalıdır. Kullanılan ruh sağlığı ilaçları hekimle görüşmeden bırakılmamalıdır. (NHS: OKB tedavisi)

İstenmeyen düşünce ile acil güvenlik riski nasıl ayrılır?

Kişiyi korkutan, istemediği bir zarar verme düşüncesinin akla gelmesi, tek başına bunu yapmak istediği anlamına gelmez. Ancak bu bilgi, yaşanan her durumu güvenli kabul etmek için kullanılamaz. Kendi durumunuzun anlamı konusunda emin değilseniz bir ruh sağlığı profesyoneliyle konuşun. (NHS: istenmeyen düşünceler)

Kendinize ya da başka birine zarar verme niyeti veya planı varsa gecikmeden acil profesyonel destek isteyin. Güvende kalabileceğinizden emin değilseniz, kendinize zarar verdiyseniz veya fazla ilaç aldıysanız doğrudan acil servise başvurun. Güvendiğiniz bir kişiden yanınızda kalmasını ve yardım almanıza eşlik etmesini isteyin; rutin randevuyu beklemeyin. (NHS: ruh sağlığında acil yardım; NIMH: intihar riski ve yardım alma)

İlgili Okumalar

Kaynaklar

Konuya özgü resmî kaynaklar

Genel başvuru kaynakları

Editoryal şeffaflık

Yayın bilgileri

Yayın sorumlusu
Op. Dr. Ali Gürtuna
Tarih bilgisi
Yayın tarihi:

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Tıbbi içerik sınırlarını okuyun.