Sıcak Su Yanıklarının Tedavisi: Su Yanığına Ne İyi Gelir?

Sıcak su, çay, yemek veya buhar cilde temas ettiğinde sıcaklık kaynağından uzaklaşın. Yanık bölgesini en kısa sürede 20 dakika serin akan musluk suyu altında tutun. Buz veya buz torbası kullanmayın. Geniş ya da derin yanık, solunum güçlüğü veya bilinç değişikliği varsa Türkiye’de 112’yi hemen arayın. Yardım çağrısını soğutma bitene kadar ertelemeyin.

Sıcak su yanığında ilk yardım

1. Sıcak sıvıyla teması kesin. Deriye yapışmamış ıslak giysiyi çıkarın. Yüzük, saat ve bilezik kolayca çıkıyorsa alın. Şişlik arttığında takıları çıkarmak zorlaşabilir. Cilde yapışan kumaşı çekmeyin.
2. Yalnızca yanık bölgesini soğutun. Musluk suyunu yanığa tutun ve toplam 20 dakikayı hedefleyin. Soğutmaya mümkün olduğunca erken başlayın. Gecikmişse ilk üç saat içinde soğutmanın hâlâ yararı olabilir. Küçük bir çocuğu tümüyle soğuk suya sokmayın. Yanık dışındaki bölgeleri kuru ve sıcak tutun.
3. Soğutma bittiğinde yarayı koruyun. Temiz, yapışmayan bir örtüyü yanığın üzerine gevşekçe yerleştirin. Cilt yanığında sağlık ekibine ulaşana kadar streç film de geçici örtü olabilir. Filmi kolun veya bacağın çevresine sarmayın. Yüze streç film koymayın.

Bir kişi soğutmayı yaparken bir başkası yardım çağırabilir. Sağlık ekibine yanığın ne zaman ve neyle oluştuğunu, hangi bölgelerin etkilendiğini ve kaç dakika soğutulduğunu söyleyin. Yanığa daha önce bir ürün sürüldüyse onu da belirtin.

Çocuğun üzerine sıcak içecek döküldüyse, sıvının giysinin altında veya bezin içinde kalıp kalmadığına bakın. Deriye yapışmamış ıslak kıyafeti veya bezi gecikmeden çıkarın. Çocuğun yanmamış bölgelerini kuru bir havluyla örtün. Sıcak sıvının yayıldığı alan düşündüğünüzden genişse değerlendirmeyi geciktirmeyin.

Taze yanığa bir şey sürmek yerine suyla soğutun. Buz torbası, bezle sarılsa bile serin akan suyun yerini tutmaz. Taze yanığa lavanta yağı, çay ağacı yağı, zeytinyağı, bal, yoğurt, sirke veya diş macunu sürmeyin. Deriye yapışan bantla kapatmayın ve su toplamış kabarcıkları patlatmayın.

Sıcak su yanığında ne zaman acile başvurulur?

• Hemen 112’yi arayın: Yanık geniş veya belirgin derinse, sıcak buhar sonrası nefes almakta güçlük veya yeni ses kısıklığı varsa, kişi bayıldıysa ya da normal yanıt vermiyorsa yardım beklerken 112’nin yönlendirmesini izleyin.
• Gecikmeden sağlık değerlendirmesi alın: Yüz, el, ayak, genital bölge veya büyük bir eklem etkilenmişse, yanık kolu veya bacağı çepeçevre sarıyorsa, cilt beyaz, kahverengi ya da kararmış görünüyorsa veya ağrı kontrol edilemiyorsa sağlık kuruluşuna başvurun. Ağrının az olması derin yanığı dışlamaz.
• Bebek ve küçük çocuklarda yardım istemek için daha erken davranın. Su toplaması, derinin açılması, geniş alanın etkilenmesi veya çocuğun belirgin rahatsızlığı muayene gerektirir. Yaşlılarda veya iyileşmeyi etkileyen hastalığı olan kişilerde de erken görüş alın.

Örneğin avuç içinde ya da parmak eklemi üzerinde oluşan küçük bir yanık hareketi etkileyebilir. Alan küçük görünse de yerleşim önemlidir. Yüzey ilk anda hafif görünebilir ve yanığın görünümü sonraki günlerde değişebilir. Derinliği veya genişliği konusunda kuşkunuz varsa evde derece hesabıyla karar vermeye çalışmayın.

Kolu veya bacağı halka gibi saran yanıkta şişlik dolaşımı etkileyebilir. Parmaklar soluklaşır veya soğursa acil değerlendirme gerekir. Bu durumda örtüyü gevşek bırakın ve beklerken 112’nin yönlendirmesini izleyin.

Yanık su toplarsa ve sonraki günlerde ne yapılır?

Kabarcığı iğneyle delmeyin veya üzerindeki deriyi koparmayın. Kendiliğinden açılırsa bölgeyi temiz, yapışmayan bir örtüyle koruyup sağlık profesyoneline danışın. Kabarcığın boyutuna, yerine ve yaranın durumuna göre pansumanı veya müdahaleyi sağlık ekibi belirler.

Geçici örtü, yanığın değerlendirilmesine kadar koruma sağlar. Sağlık ekibinin uyguladığı pansumanın amacı farklıdır. Muayenede yaranın görünümünün yanı sıra ağrı, yanık ekleme yakınsa hareket ve gerektiğinde tetanos aşısı durumu değerlendirilir.

Küçük, yüzeysel, derisi sağlam ve soğutma sonrası rahatlayan bir yanık evde izlenebilir. Sağlık ekibi pansuman yaptıysa ne zaman değişeceğini ve ıslanırsa ne yapmanız gerektiğini öğrenin. Kontrol planına uyun. Ağrı önce azalıp sonra artarsa, kızarıklık yayılıyorsa, irinli akıntı veya ateş gelişirse kontrol gününü beklemeden değerlendirme alın. İyileşme ilerlemiyorsa yarayı yeniden gösterin.

Yara açıkken ilk yardım ve pansuman önceliklidir. Yanık kapandıktan sonra kuruluk, kaşıntı veya iz için bakım farklı olabilir. Yanığın yerine göre hareket, cilt bakımı ve güneşten korunma konusunda tedaviyi yapan ekipten bilgi alın.

Benzer kazaları önlemek için

Çay ve sıcak yemek kaplarını tezgâhın kenarından uzak tutun. Su ısıtıcısının kablosunu çocukların çekemeyeceği biçimde yerleştirin. Ocakta arka gözleri kullanın ve tencere saplarını içeri çevirin. Çocuğu banyoya sokmadan önce suyu karıştırıp sıcaklığını kontrol edin.

Temas sıcak sıvıyla değil temizlik ürünü gibi aşındırıcı bir maddeyle olduysa maddeye özgü adımlar önem kazanır. Bu durumda kimyasal yanıklarda ilk yardım rehberine bakın.

Kaynaklar

• ANZCOR 9.1.3, yanıklarda ilk yardım kılavuzu
• Royal Children’s Hospital, çocuklarda akut yanık yönetimi
• Royal Children’s Hospital, aileler için yanık ve haşlanma rehberi
• American Burn Association, yanıkta uzman değerlendirmesi ölçütleri
• Cambridge University Hospitals, yanık sonrası bakım
• T.C. Sağlık Bakanlığı, 112 Acil Çağrı Merkezi