Gözde Uçuşan Cisimler Ne Zaman Acildir?

Göz önünde yeni başlayan uçuşan cisimler çoğu zaman göz içindeki jel yapının yaşla değişmesiyle ilişkilidir; ancak aniden çoğalmaları, ışık çakması veya görüşte perde-gölge ile birlikte olmaları retina yırtığı ya da retina dekolmanının habercisi olabilir. Bu nedenle önemli olan yalnız “uçuşma var mı?” sorusu değil; ne zaman başladığı, tek gözde mi olduğu, sayısının artıp artmadığı ve görme kaybının eşlik edip etmediğidir.

Uçuşan cisimler nokta, iplik, halka, sinek veya örümcek ağı gibi tarif edilebilir. Göz hareket ettiğinde yer değiştirir, doğrudan bakılmaya çalışıldığında uzaklaşıyor gibi görünür ve özellikle açık renkli bir duvar ya da gökyüzü karşısında fark edilir. Uzun zamandır değişmeden duran birkaç uçuşma ile bir anda ortaya çıkan yoğun siyah noktalar aynı aciliyete sahip değildir.

Gözde uçuşan cisim nedir?

Gözün içini dolduran saydam jel yapı vitreus olarak adlandırılır. Yaşla birlikte vitreus daha sıvı hale gelebilir ve içindeki lifler kümelenerek retinanın üzerine gölge düşürebilir. Kişi bu gölgeleri görüş alanında hareket eden şekiller olarak algılar. Yaşa bağlı değişim en sık nedenlerden biridir; buna karşın göz içi kanama, iltihap, yaralanma, arka vitreus ayrılması, retina yırtığı veya retina dekolmanı da benzer yakınmaya yol açabilir.

Uçuşmaların ağrısız olması ciddi bir sorunu dışlamaz. Retina yırtığı ve dekolmanı çoğu zaman belirgin göz ağrısı yapmadan gelişebilir. Bu nedenle aciliyet, ağrıdan çok görsel belirtilerin başlangıcı ve değişimiyle değerlendirilir.

Hangi belirtiler acil göz muayenesi gerektirir?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemek yerine aynı gün acil göz değerlendirmesi gerekir:

• Birden başlayan veya kısa sürede belirgin biçimde artan çok sayıda uçuşma,
• Şimşek, kıvılcım ya da fotoğraf flaşı gibi yeni ışık çakmaları,
• Görüşün kenarından veya ortasından ilerleyen koyu gölge, perde ya da örtü hissi,
• Ani bulanık görme, görme alanında eksilme veya görme kaybı,
• Göze ya da başa darbe sonrasında başlayan uçuşma ve görme değişikliği,
• Yakın zamanda göz ameliyatı geçirmiş bir kişide yeni veya kötüleşen belirtiler.

Bu bulgular retina yırtığı, retina dekolmanı veya göz içi kanama ile ilişkili olabilir. Özellikle perde-gölge ve görme kaybı varsa “geçer mi?” diye izlemek kalıcı görme kaybı riskini artırabilir. Türkiye’de en yakın göz acil birimine veya acil servise başvurulmalıdır.

Işık çakması neden önemlidir?

Vitreusun retinayı çekmesi, ışık olmadığı halde çakma ya da kıvılcım görülmesine neden olabilir. Yeni uçuşmalarla birlikte başlayan tek gözlü ışık çakmaları retina yırtığı açısından özellikle önemlidir. Bu yakınmayı daha ayrıntılı ele alan gözde ani ışık çakması rehberini de okuyabilirsiniz.

Migren aurasında görülen ışıklı şekiller ise çoğu zaman her iki gözün görme alanını etkileyen, zikzaklı veya dalgalı bir görüntü şeklindedir ve zaman içinde ilerleyebilir. Yine de ilk kez ortaya çıkan, alışılmıştan farklı veya görme kaybıyla birlikte olan bir belirtiyi kişinin kendi kendine migren diye sınıflandırması güvenli değildir. Migren bağlamı için migrenle birlikte ışık çakması yazısına bakılabilir.

Kimlerde retina sorunu riski daha yüksektir?

Yeni uçuşmalar herkeste değerlendirilmelidir; bazı durumlar retina yırtığı veya vitreus değişikliği olasılığını artırabilir:

• İleri miyopi,
• İleri yaş,
• Geçirilmiş katarakt veya başka göz ameliyatı,
• Daha önce retina yırtığı/dekolmanı veya diğer gözde benzer öykü,
• Göze travma,
• Diyabet, göz içi kanama veya üveit gibi göz içi iltihap öyküsü.

Risk faktörü bulunmaması retina yırtığını tamamen dışlamaz. Yeni ve ani belirtilerin muayene gerektirmesinin nedeni budur.

Göz doktoru nasıl değerlendirir?

Değerlendirmede belirtilerin başlangıç zamanı, tek veya çift gözde olması, sayı ve şekil değişimi, travma, miyopi, ameliyat ve retina öyküsü sorgulanır. Görme düzeyi ve göz içi muayenenin ardından göz bebeğini büyüten damlalarla retina ayrıntılı olarak incelenir. Bu damlalar birkaç saat bulanık görme ve ışık hassasiyeti yapabileceğinden muayeneye araç kullanmadan gitmek yararlı olabilir.

Göz içi kanama veya başka bir nedenle retina doğrudan görülemiyorsa hekim ek görüntüleme planlayabilir. Ancak telefon kamerası, evde yapılan test veya yalnız gözlük muayenesi genişletilmiş retina muayenesinin yerini tutmaz.

Tedavi her zaman gerekli midir?

Yaşa bağlı, retinada yırtık oluşturmamış ve görmeyi belirgin etkilemeyen uçuşmalar çoğu zaman tedavi gerektirmez. Beyin zamanla bu görüntüleri daha az fark edebilir; bazı uçuşmalar ise kalıcı olabilir. Uçuşmayı yok ettiği iddiasıyla satılan damla veya takviyeler retina muayenesini geciktirmemelidir.

Retina yırtığı saptanırsa ilerlemeyi önlemek için lazer veya dondurma tedavisi gündeme gelebilir. Retina dekolmanı cerrahi gerektirebilir. Günlük yaşamı ağır biçimde etkileyen kalıcı uçuşmalarda vitrektomi yalnız seçilmiş hastalarda risk ve yararları ayrıntılı konuşularak değerlendirilir.

Muayeneye kadar ne yapılmalı?

• Belirtinin başladığı saati, hangi gözde olduğunu ve değişimini not edin.
• Bir gözü kapatıp diğerini ayrı ayrı kontrol ederek gölge veya görme alanı kaybı olup olmadığına bakın; bu, muayenenin yerine geçmez.
• Görme azaldıysa araç kullanmayın ve tek başınıza yola çıkmayın.
• Gözü ovuşturmak, rastgele damla kullanmak veya randevuyu günlerce ertelemekten kaçının.
• Eski göz raporlarını, ameliyat bilgilerini ve kullandığınız ilaç listesini yanınıza alın.

Göz sağlığıyla ilgili diğer başlıklara Göz Hastalıkları ve Göz Sağlığı Rehberi üzerinden ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yıllardır aynı kalan uçuşmalar acil midir?

Uzun süredir değişmeyen ve muayenede iyi huylu olduğu gösterilmiş birkaç uçuşma genellikle acil değildir. Buna rağmen sayı, şekil veya görmede yeni bir değişiklik olursa yeniden değerlendirme gerekir.

Uçuşma tek gözde olabilir mi?

Evet. Vitreus ve retina değişiklikleri iki gözde aynı anda gelişmek zorunda değildir. Yeni tek gözlü uçuşma, özellikle ışık çakmasıyla birlikteyse geciktirilmemelidir.

Göz tansiyonu uçuşma yapar mı?

Uçuşma göz tansiyonuna özgü bir belirti değildir. Yakınmanın nedenini yalnız belirtiye bakarak ayırmak mümkün olmadığından retina ve göz içi yapıların muayenesi gerekir.

Kaynaklar

• National Eye Institute: Floaters
• American Academy of Ophthalmology: Floaters and Flashes
• NHS: Detached retina
• Moorfields Eye Hospital: Flashes and floaters

Bu içerik genel bilgilendirme içindir; göz muayenesinin yerini tutmaz. Ani uçuşma artışı, ışık çakması, perde-gölge veya görme kaybı varsa acil değerlendirme alın.