Fitoterapi Nedir? Bitkisel Ürünlerde Yarar, Risk ve Etkileşimler

Fitoterapi, bitkiler veya bitkisel bileşenlerden hazırlanan ürünlerin sağlık amacıyla kullanılmasıdır. Çay, özüt, kapsül ve deriye sürülen ürünler aynı içerik yoğunluğuna veya aynı kullanım biçimine sahip değildir. Bir bitkinin adını bilmek, eldeki ürünün ne kadar etkili ya da güvenli olduğunu anlamak için yeterli değildir.

Fayda hangi ölçütle değerlendirilir?

Kanıt, kullanılan bitkiye, hazırlanma biçimine ve hedeflenen sağlık sorununa göre değişir. Araştırmada incelenen ürün, mağazada aynı adla satılan üründen farklı olabilir. Bir ürün için bulunan sonuç, bütün bitkisel ürünlerin bağışıklığı güçlendirdiğini, hastalıkları iyileştirdiğini veya yaşlanmayı geciktirdiğini göstermez. “Bilimsel araştırması var” denildiğinde hangi üründe, hangi hastalarda ve hangi sonucun incelendiğini sorun.

Doğal olması daha az yan etki anlamına gelir mi?

Hayır. Güvenlik her ürün için ayrı değerlendirilir; bitkisel kaynaklı olması onu kendiliğinden zararsız veya ilaçlardan daha güvenli yapmaz. İlaç etkileşimleri ve etikette bulunmayan maddeler önemli sorunlardır. Özellikle zayıflama veya performans amacıyla pazarlanan bazı ürünlerde gizli ilaç bileşenleri saptanmıştır. Bu bulgu her üründe aynı içeriğin bulunduğu anlamına gelmez; ancak yalnız etikete güvenilemeyeceğini gösterir.

İlaç etkileşimi yalnız yan etki artışı değildir

Bir bitkisel ürün ilacın etkisini azaltabilir veya istenmeyen etkileri artırabilir. Örneğin sarı kantaron, doğum kontrol hapları ve nakil sonrası kullanılan siklosporin gibi önemli ilaçlarla etkileşebilir. Kan sulandırıcı, kanser veya kalp tedavisi kullananlarda ürün ve ilaç çifti özellikle incelenmelidir. Bununla birlikte internette listelenen her olası etkileşim aynı güçte klinik kanıta dayanmaz; teorik risk ile gösterilmiş etkileşim birbirinden ayrılmalıdır.

Kimler başlamadan önce görüşmelidir?

Gebelik, emzirme, çocukluk, böbrek veya karaciğer hastalığında kendi kendine bitkisel tedavi başlamayın. Reçeteli ya da reçetesiz ilaç alıyorsanız önceden eczacıya danışın. Tekrarlayan veya geçmeyen şikâyetleri yalnız bitkisel ürünle bastırmaya çalışmayın; altta yatan nedenin değerlendirilmesi gerekir. Reçeteli ilacı kendi kararınızla bırakmayın.

Hekime hangi ürün bilgileri götürülmeli?

Ürünün kutusunu veya etiket fotoğrafını götürün. Tam ad, içerikler, üretici ve parti bilgisi; kullanılan miktar, sıklık, hazırlama biçimi, başlangıç tarihi ve son kullanım zamanı değerlendirmeyi kolaylaştırır. Ev yapımı karışımın içeriği belirsizse bunu da belirtin. Aynı bitkiyi içeren farklı ürünleri birlikte alıp almadığınızı söyleyin. Üretim partileri ve karışımların içerikleri değişebileceğinden yalnız marka adıyla karar verilmez.

Ameliyat veya yeni tedavi planlanıyorsa

Bitkisel ürünleri ve diğer takviyeleri tedavi listesine ekleyin; ameliyat öncesinde de bildirin. Kullanılan formu ve miktarı saklamayın. Devam etme veya bırakma kararı ürün ve işlemle birlikte değerlendirilir. Araştırma sonuçları başka bir karışıma veya uygulama yoluna otomatik aktarılmamalıdır.

Yeni bir sorun gelişirse

Takviye kullanımı karaciğer sorunlarının değerlendirilmesinde de önem taşır. Hangi ürüne ne zaman başlandığını ve bütün ilaçları bildirin; değişen test sonucunu tek başına ürüne bağlamayın. Ayrıntılar için bitkisel ürünlerde karaciğer riski rehberini inceleyebilirsiniz.

İlacın saatini değiştirerek etkileşim olmadığını varsaymayın; ürün ve ilaç birlikte incelenmelidir. Başlama veya bırakma planını sağlık ekibiyle netleştirin. Özel bir örnek için sarı kantaron ve ilaç etkileşimleri yazısı, genel listelerden daha ayrıntılı bilgi verir.

Kaynaklar

NKF: Bitkisel ürün ve böbrek hastalığı · NCCIH: Bitkisel takviyeler · NCCIH: Tamamlayıcı ürünlerde güvenlik · NCCIH: Bitki ve ilaç etkileşimleri · NHS: Bitkisel ürünler · NIDDK: Takviyelerde karaciğer hasarı