Beyin MR’da Boş Sella Görülürse

Beyin MR raporunda “boş sella”, hipofiz bezinin yer aldığı kemik boşluğun beyin-omurilik sıvısıyla dolu görünmesi ve bezin yassılaşmasıdır. Sella gerçekte boş değildir. Bu bulgu sıkça tesadüfen saptanır ve hipofiz hormonları normal olduğunda tedavi gerektirmeyebilir.

Tam veya kısmi boş sella ifadesi tek başına tümör, beyin hasarı ya da hormon yetersizliği anlamına gelmez. Belirtiler, önceki hipofiz ameliyatı-radyoterapi, doğum öyküsü, göz muayenesi ve seçilmiş hormon testleri birlikte değerlendirilir.

İlgili rehberler: Endokrinoloji, Nöroloji, Radyoloji, Göz Sağlığı.

Sella ve hipofiz nedir?

Sella turcica, kafa tabanında hipofiz bezini barındıran kemik yapıdır. Hipofiz tiroid, böbreküstü, üreme ve büyümeyle ilişkili hormon sistemlerini yönetir. Küçük görünmesi işlevinin mutlaka bozuk olduğu anlamına gelmez.

Boş sella görüntüsü nasıl oluşur?

Beyin zarının ve beyin-omurilik sıvısının sellaya doğru uzanması hipofizi tabana bastırabilir. MedlinePlus boş sella rehberi primer biçimde bezin çoğunlukla normal çalıştığını; sekonder biçimde ameliyat, ışın veya hasar öyküsü bulunabileceğini açıklar. MedlinePlus hipofiz hastalıkları sayfası bezin görevleri ve olası bozukluklar için ek başvuru kaynağıdır.

Primer ve sekonder boş sella farkı

Primer boş sella önceden hipofiz hastalığı olmadan ortaya çıkar. Sekonder boş sella hipofiz tümörü tedavisi, cerrahi, radyoterapi, travma veya bez hasarı sonrası görülebilir. Sekonder durumda hormon eksikliği olasılığı daha dikkatli araştırılır.

Kısmi ve tam boş sella ne demektir?

Bu terimler selladaki sıvı miktarı ve hipofizin görünür kalınlığına göre radyolojik tanımlardır. “Tam” kelimesi bezin yok olduğu anlamına gelmez. Klinik önem hormon işlevi, görme ve eşlik eden nedenlere göre belirlenir.

Baş ağrısının nedeni midir?

Boş sella baş ağrısı araştırılırken sıkça bulunur; ancak birliktelik her zaman nedensellik değildir. Migren, gerilim tipi baş ağrısı ve başka nedenler ayrıca değerlendirilmelidir. Yalnız MR bulgusuna dayanarak baş ağrısını hipofize bağlamak doğru değildir.

Hangi hormon belirtileri sorgulanır?

Adet düzensizliği, cinsel istekte azalma, ereksiyon sorunu, memeden süt gelmesi, açıklanamayan halsizlik, düşük tansiyon, soğuğa duyarlılık veya aşırı susama-idrara çıkma hipofiz işlevi açısından bilgi verebilir. Belirtiler özgül değildir ve laboratuvarla doğrulanır.

Hangi testler istenebilir?

Sabah kortizolü, TSH-serbest T4, prolaktin, sodyum ve klinik duruma göre üreme veya büyüme ekseni testleri seçilebilir. Her hastaya geniş hormon paneli gerekmez. Sonuçlar günün saati, ilaçlar, gebelik ve akut hastalıktan etkilenebilir.

Göz muayenesi ne zaman önemlidir?

Görme alanı kaybı, çift görme, görme keskinliğinde azalma veya göz dibi bulgusu varsa göz değerlendirmesi gerekir. Artmış kafa içi basıncı şüphesinde papil ödemi araştırılır. Ani görme kaybı veya şiddetli yeni baş ağrısı acildir.

Kafa içi basınçla ilişkisi olabilir mi?

Primer boş sella, özellikle idiyopatik intrakraniyal hipertansiyonla birlikte görülebilir; fakat tek başına bu tanıyı koydurmaz. Nabızla uyumlu kulak çınlaması, geçici görme kararması ve papil ödemi gibi bulgular varsa nöroloji-göz değerlendirmesi planlanır.

Burundan berrak sıvı gelmesi neden önemlidir?

Çok nadiren beyin-omurilik sıvısı kaçağı olabilir. Tek taraflı, su gibi ve özellikle öne eğilmekle artan sürekli akıntı sıradan nezleyle karıştırılmamalıdır. Travma veya cerrahi öyküsü varsa hızlı kulak burun boğaz ve nöroşirürji değerlendirmesi gerekir.

Tedavi gerekli midir?

Hormonlar normal ve ilişkili belirti yoksa boş sellanın kendisi için tedavi gerekmez. Eksik hormon varsa yerine koyma tedavisi uygulanır; artmış kafa içi basıncı veya sıvı kaçağı varsa nedenine yönelik plan yapılır. Görüntüyü “doldurmak” için rutin cerrahi yapılmaz.

Kontrol MR’ı ne zaman çekilir?

Tipik tesadüfi bulgu ve normal hormonlarda rutin sık MR gerekmeyebilir. Belirsiz lezyon, yeni hormon bozukluğu, görme değişikliği veya önceki hipofiz tümörü varsa aralık kişiselleştirilir. Eski görüntülerin doğrudan karşılaştırılması gereksiz tekrarı önler.

Hipofiz tümörüyle aynı şey midir?

Hayır. Boş sella, sellanın sıvı dolu görünümüdür; adenom ise doku kitlesidir. Bazen daha önce tedavi edilmiş tümör sonrası sekonder boş sella gelişebilir. Endocrine Society hipofiz insidentaloma kılavuzu kitlelerde farklı değerlendirme gerektiğini gösterir.

MR raporunda hangi ayrıntılar okunur?

Kısmi-tam tanımı, hipofiz sapı, sellanın boyutu, görme sinirleri, eşlik eden kitle ve artmış basınç işaretleri gözden geçirilir. RadiologyInfo beyin MR rehberi yöntemin beyin ve hipofiz çevresini değerlendirmedeki rolünü açıklar.

Ne zaman erken başvuru gerekir?

Ani görme kaybı, şiddetli yeni baş ağrısı, bilinç değişikliği, tekrarlayan kusma, ciddi halsizlik-düşük tansiyon veya berrak burun akıntısı erken değerlendirilmelidir. Bilinen hipofiz hastalığı olan kişi ilaçlarını kendi kendine kesmemelidir.

Sonuç

MR’da boş sella çoğu zaman tesadüfi ve iyi huylu bir anatomik görünümdür. Güvenli yaklaşım, önceki hipofiz öyküsünü, hormon belirtilerini ve gerekirse seçilmiş testleri değerlendirmek; normal işlevde gereksiz tekrar ve tedaviden kaçınmaktır.