Anafilaksi İlk Yardım: Alerjik Şokta Ne Yapılır?

Anafilaksi, hızla ilerleyebilen ve solunumu veya dolaşımı bozabilen ağır alerjik reaksiyondur. Besin, ilaç ya da böcek sokması sonrasında gelişebilir. Boğaz-dil şişmesi, gürültülü solunum, nefes almada güçlük, belirgin baş dönmesi veya bayılma varsa kaşıntının geçmesini beklemeyin. Öncelik, acil yardım ve varsa reçeteli adrenalin oto-enjektörünün gecikmeden kullanılmasıdır.

Türkiye’de acil yardım için 112’yi arayın.

İlk dakikalarda hangi sırayla davranmalı?

Kişinin kendisine reçete edilmiş adrenalin oto-enjektörü varsa cihazın talimatına göre hemen kullanmasına yardım edin; kullanamayacak durumdaysa talimat doğrultusunda uygulayın. Bir başkası aynı anda ambulansı arasın. Yalnızsanız çağrıyı cihazı kullanmayı gereksiz yere geciktirmeden yapın. Görevliye anafilaksiden şüphelendiğinizi söyleyin. Oto-enjektörün markasına göre uygulama adımları değişebilir; önceden eğitim almak önemlidir.

Kişiyi nasıl konumlandırmalı?

Genellikle yatırın ve bacaklarını yükseltin. Nefes almakta zorlanıyorsa solunumunu kolaylaştıracak biçimde destekleyin; zorla düz yatırmayın. Yanında kalın; verdiği yanıtları ve solunumunu izleyin. İlk uygulamadan 5 dakika sonra düzelme yoksa, mevcut ikinci oto-enjektörün kullanımı cihazın talimatı ve acil yardım yönlendirmesiyle gündeme gelir.

Ayağa kaldırmayın; yürütmeyin.

Hangi davranışlar yardımın yerini tutmaz?

Solunum güçlüğü olan kişiye ağızdan yiyecek, içecek veya ilaç vermeyin. Evde alerji ilacı aramak, ağır reaksiyonun acil tedavisini geciktirmemelidir. Tetikleyiciyi kesin olarak bulmaya çalışırken de yardım çağrısını ertelemeyin. Dudak şişmesi, yutma güçlüğü veya ses değişikliği gibi bulguları yalnız ciltteki kızarıklığa bakarak hafif kabul etmeyin.

Yanıt vermiyor ve normal solumuyorsa 112’nin yönlendirmesiyle temel yaşam desteğine başlayın.

Antihistaminik adrenalin yerine geçer mi?

Hayır. Antihistaminikler bazı hafif alerji belirtilerinde kullanılabilir; anafilakside adrenalin yerine geçmez. Kaşıntıyı azaltmakla solunum ve dolaşımı bozan ağır reaksiyonu tedavi etmek aynı şey değildir. Reçeteli acil cihazı kullanmayı ve ambulans çağrısını başka bir ilacın etkisini bekleyerek ertelemeyin.

Belirtiler hafiflediğinde ne yapılır?

Anafilaksi şüphesi acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Cihaz kullanıldıktan sonra kendini iyi hissetmesi, değerlendirmeyi iptal etme nedeni değildir. Sağlık ekibine olası tetikleyiciyi, belirtilerin başlangıcını ve yapılan uygulamaları bildirin. Alerjeni belirlemeye yönelik incelemeler, acil tedavi geciktirilmeden daha sonra planlanabilir.

Sonraki olay için nasıl hazırlanılır?

Hekimin önerdiği acil ilacı taşıyın, nasıl kullanılacağını öğrenin ve yakınlarınıza gösterin. Bilinen tetikleyicilerden kaçınma ve besin etiketlerini okuma konusunda kişisel plan oluşturun. Daha önce korunma tedavisi almak, ağır reaksiyon olasılığının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kullanılan cihazın yerine yenisinin temini de kontrol görüşmesinde konuşulmalıdır.

Kaynaklar

• St John Ambulance: Anafilakside ilk yardım
• Sağlık Bakanlığı: Türkiye’de acil çağrı 112
• NHS
• Cleveland Clinic: Anafilaksi sonrası değerlendirme ve hazırlık
• MedlinePlus
• St John Ambulance: Temel yaşam desteği