Şişmanlıktan Kurtulmanın Yolları

Op. Dr. Ali Gürtuna - Çocuk Cerrahisi Uzmanı - Pediatric Surgeon

Halk arasında, “canın boğazdan geldiği”, şişmanlığın birçok hastalıktan koruduğu ve zayıflığın hastalık sebebi olduğuna dair yaygın kanaatler mevcuttur. Gerçek böyle midir? Tıbbın bu konudaki görüşünü ve şişmanlıktan kurtulmanın yollarını incele­mek istiyoruz.

Şişmanlık nedir?
Şişmanlık, vücutta aşırı yağ depolanması neticesi vücut ağırlı­ğının artışına denmektedir. Şişmanlıkta daima alınan enerji, tüke­tilen enerjiden fazladır. Muhtelif ideal kilo cetvelleri vardır. Bir kişi, ideal kilosunun yüzde 10’undan daha fazla olması halinde şişmanlığın sınırına girmiş demektir.

Alınan enerjinin harcanandan farkı yakılmaz ve yağ depolarında, bilhassa deri altında birikir. Normalde, iştah ve acıkma organizmaya yetecek kadar yemek yenmesini sağlar. İhti­yaç kadar yendiğinde tokluk hissi duyulur. Böylelikle, senelerce aynı kilo muhafaza edilir.

Bilhassa çok yiyen ailelerde, bütün aile fertleri ve orada yeti­şen çocuklar şişmandırlar. Otomobil, apartman hayatı, asansör, telefon, televizyon gibi konfor vasıtaları arttıkça enerjiden tasar­ruf da artmakta, halbuki kalori alınması aynı derecede kısılmak­tadır. Toplum olarak refah içinde olan zengin memleketlerde şiş­manlık en mühim sağlık meselelerinin başında gelmektedir. Alkol kullanılması da şişmanlığın önemli sebepleri arasında­dır.

ŞİŞMANLIK NEDEN OLUR?
Şişmanlığın çeşitli sebepleri varsa da, hepsinde mekanizma vücuda normal ihtiyacından fazla kalori alınmasıdır. Yani şiş­manlık, sarfettiğinden fazla enerji almak ve aşırı yemekten olur. Söz gelimi, insan günde ihtiyaç fazlası olarak bir dilim ekmek ye­se 50 kalori fazladan enerji alacak demektir. Bu, yılda 3,5 kg., 10 yıl sonra ise 35 kg. eder ki, kişi aşırı şişman hale gelir.

Irsiyete (soyaçekim) ve hormon bozukluğuna bağlı şişmanlık­lar varsa da nispetleri azdır.

Metod olarak rastlanan şişmanlığın sebepleri şunlardır:
• Sosyal ve ailevî adet ve ananeler.
• Ruhi faktörler. Şişmanların çoğu, çocukluğunda yeteri ka­dar sevgiye doyamamış kimselerdir. Bu sevgi eksikliğini, yemekle gidermek isterler. Günlük sıkıntı ve huzursuzluklardan yemeğe sı­ğınırlar.
• Hareket azlığı ve tembel yaşama. Konforun ve refahın artı­şı.
• Besin bolluğu ve hareket eksikliği.
• Gebelik ve doğumlar vs.

Şişmanlığa neden olan hatalı davranışlarımız:
• Çok fazla yemek,
• Hızlı yemek,
• Büyük lokmalar almak,
• Az çiğnemek,
• Yemekte çatalı ve bıçağı elinden hiç bırakmamak,
• Sürekli öğün atlamak,
• Öğün arasında sürekli bir şey atıştırmak,
• Yerken gazete okumak ve televizyon seyretmek,
• Sıkıntılı ve stresli durumlarda aşırı yemek,
• Davet ve ziyaretlerde ikramları reddetmemek,
• Akşam yemeğinden sonra yatıncaya kadar yemek,
• Su içmemek veya az içmek,
• Çalışanların eve geldikten sonra atıştırması ve akşam yemeğini yeniden yemesi.

Not tutarak yukarıdaki hatalı davranışların hedefe ulaşılabilir olanlarını belirlemeli, bunları değiştirebilecek bir sıraya koymak ve doğru davranışlarla değiştirmek gereklidir.

Bütün istatistiklere göre, şişmanların ömür süreleri daha kı­sadır. Şişmanlık estetik ve görünüm açısından iyi karşılanmaz. Bu yüzden de şişmanlarda ruhî bozukluklar ve cemiyetle uyumsuz­luklar sıktır. Şişmanlık solunum yükünü artırdığından nefes darhğı çe­kerler. Kemik ve adaleler daha çok yorulacağından düztabanlık, diz ve kalçanın mafsal hastalıkları, varis, fıtık teşekkülü kolayla­şır.

Şişmanlar ev, iş ve sokak kazalarına daha fazla maruz kalırlar. Erişkinlerde görülen şeker hastalığının belirmesini kolaylaş­tıran en mühim faktör şişmanlıktır. Gut hastalığmı kolaylaştırır. Damar sertliğinin sebeplerindendir. Çağın hastalığı kabul edilen hipertansiyon, şişmanlarda da­ha sıktır. Kroner yetmezliği, kalp yetersizliği, şişmanlarda kolaylık­la ortaya çıkar. Kişi zayıflayınca büyük ölçüde rahatlar.

Deri altı yağ dokusunun artışı, deri ve mantar enfeksiyon­larına zemin oluşturur. Safra taşları, daha sıktır. Şişman kadınlarda adet bozuklukları ve kısırlık, erkekler­de iktidarsızlık ve meni bozuklukları daha sık görülür.

Sebebi ne olursa olsun olsun şişmanlığı bir hastalık olarak kabul etmek gerekir. Tedavinin temel prensibi, sarf edilenden az enerji almaktır. Bu yüzden, alışılmış besin azaltılmalı ve daha hareketli yaşanmalıdır.

Şişmanlığın giderilmesinde kullanılan diyet metodları ve açlık rejimIerinin çoğunun zararlı olduğu veya en azından faydalı olmadıkları iddia edilmektedir. Böyle bir zayıflama diyeti tatbik etmek isteyenlerin şu kaideleri gözönünde bulundurmaları yeterli ve gereklidir.  Şeker ve şekerli besinler, gazoz gibi meşrubatlar, fıstık ve fındık gibi kuru yemişler, kuru meyveler terk edilmelidir. Etlerin yağsız kısmı tercih edilmeli, yemeklerin az yağlı ve haşlama olması sağlanmalıdır.

Kızartmalardan kaçınılmalıdır. Günlük ekmek miktarı düşürülmelidir. Börek, makarna, tatlı gibi hamur işleri yenmemelidir. Haşlama olmak şartıyla bütün sebze ve yemekleri, şekersiz içecekler serbesttir. Günde yarım litre süt ve ayranın, çok aşırıya kaçmadan meyvenin mahzuru yoktur. Daha hareketli bir hayat tarzı tercih edilmelidir. Mesela, asansör yerine merdiven kullanılmalı, otobüs yerine elden geldiği kadar yürümeyi seçmelidir. Günde bir-iki saat yürüyüş yapmalıdır.

Ağır zayıflama rejimleri zararlıdır. İştah kesici ilaçlar alınmamalıdır. Yemekte, lokmayı daha çok ağızda tutmalı ve çabucak yutmamalıdır. Banyo, hamam, sauna ve masajın zayıflamaya faydası yoktur.

Şişmanlığın Yol Açtığı Güçlük ve Tehlikeler:
• Bütün istatistiklere göre, şişmanların ömür süreleri daha kısadır.
• Şişmanlık estetik ve görünüm açısından iyi karşılanmaz.
• Bu yüzden de şişmanlarda ruhı bozukluklar ve cemiyetle uyumsuzluklar sıktır.
• Şişmanlık solunum yükünü artırdığından nefes darlığı çekerler.
• Kemik ve adaleler daha çok yorulacağından düztabanıık, diz ve kalçanın mafsal hastalıkları, varis, fıtık teşekkülü kolaylaşır.
• Şişmanlar ev, iş ve sokak kazalarına daha fazla maruz kalırlar.
• Erişkinlerde görülen şeker hastalığının belirmesini kolaylaştıran en mühim faktör şişmanlıktır.
• Gut hastalığını kolaylaştırır.
• Damar sertliğinin sebeplerindendir.
• çağın hastalığı kabul edilen hipertansiyon, şişmanlarda daha sıktır.
• Kroner yetmezliği, kalp yetersizliği, şişmanlarda kolaylıkla ortaya çıkar.
• Kişi zayıflayınca büyük ölçüde rahatlar.
• Deri altı yağ dokusunun artışı, deri ve mantar enfeksiyonlarına zemin oluşturur.
• Safra taşları, daha sıktır.
• Şişman kadınlarda adet bozuklukları ve kısırlık, erkeklerde iktidarsızlık ve meni bozuklukları daha sık görülür.

Sosyal Medyada Paylas
WhatsApp   Facebook   Twitter   Tumblr
LinkedIn   Flipboard   Pinterest   Reddit